تبلیغات
میثاق طلبگی - آداب عرفانی و اخلاقی ذكر مصیبت

میثاق طلبگی
 
دعای فرج آیه قرآن تصادفی پخش زنده حرم وصیت شهدا
تاریخ روز اوقات شرعی

ذکر روزهای هفته
وضعیت یاهو مذهبی

Online User

بایسته است كه روضه خوانان و مداحان اهل بیت علیهم السلام همواره راست گویی را رعایت كنند و از خواندن مراثی و مصیبت‌های دروغ و ضعیف بپرهیزند. ذكر مصیبت‌ها را از منابع معتبر و موثق نقل كنند و اعتمادی به سخنان شفاهی دیگران نداشته باشند.

مرثیه خوانی و بیان مصیبت اهل بیت علیهم السلام، تنها یك وظیفه تبلیغی وادب دینی نیست؛ بلكه برقراری ارتباط با اهل بیت علیهم السلام و امری مقدس و عرفانی است.
مداحی و روضه خوانی، نباید امری كوچك پنداشته شود، بلكه باید به آن نگاهی عاشقانه و عارفانه داشت تا از طریق آن بتوان معارف دینی، مكارم اخلاقی، فضایل ائمه علیهم السلام و مناقب و مراثی آنان را به مردم رساند. از این رو بایسته است كه شخص مرثیه خوان نهایت دقت و ادب را در آن مبذول داشته و به شرایط وآداب عرفانی آن از قبیل اخلاص، صدق و راستگویی، ارتباط قلبی با اهل بیت علیهم السلام، توكل بر خدا و... مقید باشد.

1 - رعایت حال مردم
روضه خوان باید متناسب با روحیه و حالات مردم روضه بخواند، احترام اهل بیت علیهم السلام را نگه دارد و مصیبت‌های بسیار فجیع و دردآور را بر زبان جاری نسازد.
دانشمند اخلاقی مرحوم محدث قمی رحمه الله می‌گوید:
«سزاوار است (به ویژه در غیر ایام عاشورا) حالت‌های روحی مردم را مراعات كند. به اندازه‌ای ذكر مصیبت نماید كه دل‌ها رمیده نشود و گفته‌ها سست نگردد، مثلا مصیبت‌های بسیار فجیع و دلخراش را بر زبان نیاورد.
محدث فاضل، مورخ متبحر، میرزا هادی خراسانی نجفی - ایده الله - برایم نقل كرد:
در عالم خواب دیدم، گویا در یكی از حجره‌های صحن امیرالمؤمنین علیه السلام هستم و همه امامان معصوم علیهم السلام، یا بیشتر آنان در آن جا نشسته اند و مردی از بالای منبر برای آنان روضه می‌خواند، تا گفتارش به این جا رسید كه شمر به سكینه گفت: «ای دختر خارجی!»، دیدم حضرت امیرعلیه السلام از این سخن ناراحت شد و به سختی روی درهم كشید و رنگ چهره آن حضرت تغییر كرد. چون چنین دیدم، به آن مرد روضه خوان اشاره كردم و گفتم: بس كن! حال امیرالمؤمنین علیه السلام را نمی‌بینی؟
حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: آن سخن هم كه دیروز خودت گفتی، كمتر از این نبود. به یادم آمد كه من دیروز مصیبت آویختن سر ابوالفضل علیه السلام از سینه اسب را خوانده بودم. عذر خواستم و توبه كردم.‌»
1

2 - راست گویی
بایسته است كه روضه خوانان و مداحان اهل بیت علیهم السلام همواره راست گویی را رعایت كنند و از خواندن مراثی و مصیبت‌های دروغ و ضعیف بپرهیزند. ذكر مصیبت‌ها را از منابع معتبر و موثق نقل كنند و اعتمادی به سخنان شفاهی دیگران نداشته باشند.
علامه نوری طبرسی رحمه الله، در كتاب شریف «لؤلؤ و مرجان‌» می‌نویسد:
« روضه خوانان از طایفه‌ای [هستند] كه اعانت می‌كنند مؤمنین را بر نیكی و پرهیزكاری و... پس به مقتضای اخبار بسیاری، در ثواب با همه شنوندگان و گریه كنندگان و خدمت گزاران، شریك و سهیم خواهند بود؛ بلكه از خادمان خاص و چاكران سرافراز آن حضرت (سیدالشهداء علیه السلام) شمرده می‌شوند و به این منصب عظیم و مقام جلیل فایز و معزز و مكرم اند، لكن رسیدن به این رتبه جلیله و درآمدن در سلك آن طوایف مذكوره، مشروط است به شروطی كه عمده آن‌ها دو شرط است كه با نبودن هر یك از آن‌ها، زحمت‌ها بی فایده و رنج‌ها بی ثمر و مشقت‌ها بی نتیجه خواهد بود... .
آن دو شرط یكی اخلاص است و دیگری صدق كه به جای دو پله منبری است كه بر آن بالا می‌رود كه اگر دو یا یكی از آن دو صحیح و بی عیب نباشد، به رو خواهد افتاد و از فیوضات عرشیه منبر، بالمره (به طور كلی) محروم خواهد ماند.‌»
2
آیت حق سید زین الدین طباطبایی خطاب به اهل منبر می‌گوید:
«در مرثیه خوانی غیر از مقاتل معتبره، از جایی دیگر نقل ننمایید.
3
عارف ربانی، آقای ملكی تبریزی نیز از برگزار كنندگان مراسم عزاداری خواسته است كه افرادی با تقوا و راستگو را برای خواندن مصیبت دعوت كنند:
«(برگزار كننده مجلس حسینی) باید تلاش كند عمل خود را از هر جهت صحیح انجام دهد؛ به این ترتیب كه كسی را برای خواندن مصیبت دعوت كند كه باتقوا و در خواندن مصیبت راستگو باشد.‌»
4
نقل شده است كه :« وقتی یكی از فضلای با دیانت اهل منبر، در محضر عالم بزرگوار حاجی كلباسی، در ضمن ذكر مصیبت، از قول امام حسین علیه السلام خطاب به حضرت زینب علیها السلام گفت: امام فرمود: یا زینب! یا زینب!» آن فقیه با ورع، بی درنگ بلند شد و در حضور جمعیت، با آواز بلند فرمود: خدا دهنت را بشكند، امام دو دفعه «یا زینب‌» نفرمود؛ بلكه یك دفعه فرمود.‌»
5
درباره مرحوم حاج میرزاعلی آقا شیرازی و بیانات و سخنان ایشان درباره وقایع كربلا آمده است:
«گوینده‌ای بصیر و سخنوری مطلع و در عین حال پرهیزگار و مطیع اهل بیت علیهم السلام بود كه معلوماتش را منحصر به چند كتاب مقتل مخدوش نساخته بود؛ بلكه حقایق تاریخ صدر اسلام و واقعیت نهضت حسینی با استناد به مآخذ و مداركی كه خود، آن‌ها را از میان منابع گوناگون استخراج كرده بود، باز می‌گفت.‌»
6
3 - اخلاص و جلب رضایت الهی
یكی از اركان مهم روضه خوانی و ذكر مصیبت ائمه علیهم السلام داشتن اخلاص كامل و دوری از ریا و ظاهر سازی و عدم توجه به مسائل مادی است. مرثیه گوی آگاه و بصیر، همواره اخلاص را پیشه خود ساخته، در صدد جلب رضایت و خشنودی خداو پیشوایان معصوم علیهم السلام بر می‌آید. ذكر مصیبت اگر خالصانه نباشد، هیچ تاثیری در قلوب بر جای نخواهد گذاشت و ثواب و بهره‌ای نخواهد داشت.
علامه نوری طبرسی ضمن تاكید فراوان بر این مساله، می‌نویسد:
«البته (مرثیه خوانان و روضه خوانان) باید بدانند و ملتفت شوند كه این عبادت، مانند سایر عبادات است و این عمل، آن گاه عبادت شود كه در هنگام به جای آوردن آن، جز رضای خداوند و خشنودی رسول و ائمه هدی علیهم السلام غرض و مقصدی نداشته باشد و اگر دارد، همان مجرد یافتن ثواب‌های موعوده و پاك شدن از گناهان مهلكه باشد كه با اخلاص در عمل منافاتی ندارد. چه عمل باز برای فرمان برداری [از] فرمان حضرت باری تعالی است كه به وسیله آن، به آن ثواب هابرسد و از شر گناهانش ایمن شود.
این به منزله پله اول منبر است كه چون پا بر آن گذارد، بایستد و غیر از ذات مقدس حضرت احدیت و خلفای راشدینش (امامان معصوم علیهم السلام) ، همه را فراموش كند. كسی را نبیند، كسی را نجوید؛ چه رسد به آن كه برای جذب قلبش، یا جذب مالش، به آن جا بالا رود و سخن گوید و از مصائب برشمرد و خلق را بگریاند.
7 ‌»
ریا و تظاهر در ذكر مصیبت، عوارض و آفاتی دارد كه علامه نوری طبرسی به آن‌ها اشاره كرده است:
«اگر شیطان، او را از این پله بلغزاند و هوای نفس، او را در دام دامن ملوث دنیا كشاند و برای تحصیل مال، یا فریفتن بال (خودفریبی) یا نشر فضل و كمال، در اقطار و امصار (شهرها) و بلاد و رسیدن محاسن گفتارش در اسماع عباد، بر منبر برآید و سخن بگوید و روضه بخواند، خود را به مهالك عظیمه انداخته كه امید نجات در آن نیست، خود را از فیوضات و ثواب‌های موعود كه برای این طایفه مهیا نموده اند، محروم می‌كند...؛ داخل شود در آن جایی كه آل محمد صلی الله علیه وآله را سرمایه تجارت خود كرده و به آن شب می‌كنند و معایش خود را می‌گذرانند...؛ داخل شود در آن جماعت كه آخرت خود را فروختند به دنیا...؛ داخل شود در صنفی از آیات و اخبار كه در آن‌ها تهدید شده برای آن كه بگوید برای دیگران از مطالب حقه... ولی گوینده [عمل] نكند به آن ها. پس به حرمت ابدی گرفتار شود.‌» 8

4 - رعایت ادب و احترام به اهل بیت علیهم السلام
ادب در گفتار، دقت در به كار بردن كلمات احترام آمیز، پرهیز از بكارگیری عبارات خارج از شان ائمه علیهم السلام، دوری از هتاكی و درشت گویی و... از بایسته‌های دیگر ذكر مصیبت خاندان وحی است.
آیت حق، سید زین الدین طباطبایی نوشته است:
«در مصیبت خوانی و نوحه سرایی، هتاكی ننمایند؛ اگر چه مقاتل همه نوشته باشند؛ بلكه با كمال ادب و... اشارات بزرگانه، مردم را مستفیض فرمایید، چه این كه اشخاصی را دیدم و می‌بینم كه در منابر، بی پرده و هتاك وار، روضه می‌خوانند؛ همه به بیچارگی و نكبت گرفتار و در انظار، بی وقر و اعتبارند. 9
سوگمندانه باید گفت: برخی از مداحان و ذاكران اهل بیت علیهم السلام، از روی بی توجهی و یا عشق و علاقه زیاد، عبارات و كلماتی رابر زبان جاری می‌سازند كه نوعی تحقیر و كوچك شمردن ایثارگران كربلا و نشانگر ضعف و ناتوانی آنان است. آنان به جای آن كه به حماسه و قهرمانی شجاعان عاشورا بپردازند، به بیان داستان‌ها و وقایعی می‌پردازند كه ضعف و ناتوانی آن‌ها را می‌رساند.
شهید مطهری رحمه الله در این باره می‌نویسد:
«مرثیه همیشه باید مخلوط با حماسه باشد. این كه گفته اند رثای حسین بن علی علیهما السلام، باید همیشه زنده بماند، حقیقتی است و از خود پیغمبر گرفته اند و ائمه اطهار نیز به آن توصیه كرده‌اند. این رثا و مصیبت نباید فراموش بشود... . اما در رثای یك قهرمان. پس اول باید قهرمان بودنش برای شما مشخص بشود و بعد در رثای قهرمان بگریید.‌» 10
مرحوم محدث قمی نوشته است:
«مطلبی را كه ذلت امام حسین علیه السلام و اهل بیت گران مقامش را برساند، نگوید؛ زیرا آن جناب، آقا و بزرگ سرافرازان و غیرت مداران بود. جان دادن زیر شمشیر را برخواری و ذلت برگزید و با ندای بلند روز عاشورا فریاد كرد:
«الا و ان الدعی و ابن الدعی قد ركزنی بین اثنین: بین السلة و الذلة و هیهات منا الذلة یابی الله ذلك لنا و رسله و للمؤمنین؛ 1
ناپاك و پسر ناپاك! مرا بر سر دو راهی نگه داشته است: مرگ یا ذلت! هرگز تن به ذلت نمی‌دهم. هیهات كه زبونی را قبول كنم. خدا آن را برای ما و پیامبرانش و برای مردان با ایمان ابا دارد.‌»
استاد محدث متبحر، حاج میرزا حسین نوری - خدا مرقدش را نورباران كند در دارالسلام حكایتی دارد كه گزیده آن این است:
«یكی از بزرگان اهل منبر در خواب دید، رستاخیز برپا شده است. مردم وحشت زده اند و هر كس به احوال خویش مشغول است. كارگزاران و موكلان حساب، مردم را به پای حساب بردند. در آن جا منبری بود بسیار بلند و پر پله. سیدالمرسلین صلی الله علیه وآله بر بالای آن منبر نشسته و علی علیه السلام بر پله اول بود و مردم را حساب می‌رسید. همه در برابر او صف كشیده بودند، نوبت به من رسید، با عتاب به من فرمود:
چرا فرزند عزیزم حسین را به خواری نام بردی و او را به خواری نسبت دادی؟ من در جواب آن حضرت حیران شدم و چاره‌ای جز انكار ندیدم. ناگاه در بازوی خود دردی احساس كردم. گویا میخی بر آن فرو كردند. چون به پهلوی خود نگاه كردم، دیدم مردی طوماری به من داد. طومار را گشودم. تمام صورت مجلس‌ها و منابر من در آن به طور مفصل ثبت شده بود. آن چه از من پرسش شد و من منكر گشتم، در آن درج شده بود. آن خواب سبب گردید كه آن سید منبر و موعظه را رها كند. 12 ‌»

5 - شركت در تمامی مجالس حسینی
یكی دیگر از شرایط مرثیه خوانی و ذكر مصیبت این است كه ذاكران و مداحان اهل بیت علیهم السلام، بدون تبعیض و تكبر، در مجالس و محافل عزاداری شركت كنند و به هر كجا كه دعوت شدند، پاسخ مثبت بدهند و بین فقیر و غنی و پیر و جوان فرقی نگذارند.
مرحوم سید زین الدین طباطبایی گفته است:
« در مرثیه خوانی... تكبر ننمایند. هر جا كه وعده خواهی می‌نمایند، تشریف ببرید؛ ولو خانه پیرزنی و بینوایی و بی مستمعی باشد.‌» 13
مرحوم راشد در احوال پدر وارسته‌اش، آخوند ملاعباس تربتی نوشته است: « پدرم را هر كس به هر مجلس روضه‌ای كه دعوت می‌كرد؛ خواه آن كس خان ولایت بود و مجلس باشكوهی داشت یا پیرزن فقیری كه در كلبه خودش مجلس كرده بود؛ همه را می‌پذیرفت و مانند نماز خواندن بر خود واجب می‌دانست كه برود و تا حدی كه می‌تواند، آن‌ها را موعظه كند و مسائل دینی آن‌ها را برایشان بگوید و روضه‌ای در آن مجلس بخواند.‌» 14
درباره حالات آیت الله معصومی همدانی آمده است:
«به مناسبت میلاد سرور آزادگان، حسین بن علی علیهما السلام، از طرف واعظان همدان و جامعه اهل منبر در مسجد محله حاجی، مجلسی برپا بود.
مرحوم آیت الله آخوند ملاعلی معصومی همدانی، بعد از اتمام مجلس درسشان با عده‌ای از شاگردان در آن محفل شركت كردند. آقای آخوند وقتی كه وارد شد، در محلی كه روحانیون نشسته بودند، جلوس فرمود.
عده‌ای از آقایان منبری‌ها، جلوی درب مسجد ایستاده بودند... یكی از وعاظ هم درباره میلاد سیدالشهداء صحبت می‌كرد. در آخر منبر همه آقایان دور هم جمع شدند و شروع كردند به خواندن اشعار مشهور ملارضای رشتی:
ان فی الجنة نهرا من لبن لعلی و لزهرا و حسین و حسن
آرام آرام مردم شروع به گریستن كردند. مرحوم آیت الله آخوند یك مرتبه از جای خودش حركت كرد و در ردیف منبری‌ها نشست.
آقایان می‌خواندند و آقای آخوند گریه می‌كرد و می‌فرمود: دوست دارم كه اسمم در ردیف نوكران امام حسین علیه السلام نوشته شود.‌» 15

6 - عدم توجه به مسائل مادی
عالم وارسته، سید زین الدین طباطبایی نوشته است: « در مرثیه خوانی... نظر به وجوهات ابدا نداشته باشید. هر كه هر چه داده، داده و نداده، نداده.
شما نظر به مولای خود داشته [باشید] ؛ خودش درست می‌كند، ان شاء الله.‌» 16
عبدالله بن حسن بن علی، معروف به عبدالله محض، تحت تاثیر شعرها و مراثی كمیت قرار گرفت؛ به عنوان صله آن ابیات جاندار و مراثی اهل بیت، سند مزرعه خود را به كمیت داد.
كمیت گفت: محال است بگیرم. من مرثیه خوان سیدالشهداء علیه السلام هستم و برای خدا مرثیه گفته‌ام.
عبدالله اصرار فوق العاده كرد و بالاخره كمیت گرفت. او بعد از مدتی نزد عبدالله بن حسن آمده و گفت: من از تو خواهشی دارم، آیا قبول می‌كنی؟ گفت: البته قبول می‌كنم؛ اما نمی‌دانم كه خواهش تو چیست. گفت: اول باید قول بدهی كه عمل كنی، بعد من می‌گویم. قول داد و شاید قسم هم خورد. كمیت سند را پس داد و گفت: من نمی‌توانم این را بگیرم! 17

7 - گریه خالصانه و عاشقانه
عارف بالله شیخ عباس تهرانی، در حد مرجعیت بود ولی هرگز خود را مطرح نكرد، به منبر می‌رفت و با سوز و گداز مصیبت می‌خواند و گریه می‌كرد.
آیت الله خسروشاهی در این باره نگاشته اند:
«مجلسی به نام دعای ندبه در منزل یك نفر كسبه جزء به راه انداخته شد كه بنده گاهی شركت می‌كردم. افراد آن بیش از چهار یا پنج نفر نبودند و یكی از آنان، مرحوم آیت الله سید احمد خوانساری بود. حاج شیخ عباس تهرانی، می‌خواندند و می‌گریستند و واقعا منبرها و یا جلساتی كه به وسیله ایشان اقامه می‌شد، بسیار موثر بود، تا جایی كه ما چند نفر جوان، با آن همه تنگدستی، به فكر طلبگی افتادیم...
در برخی جلسات كه مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله نیز حضور داشتند، با شروع مصیبت، حضرت علامه طباطبائی عبا به سر كشیده، می‌گریست.‌» 18
درباره عالم وارسته حاج آخوند ملاعباس تربتی آمده است:
« وی محبت زاید الوصفی نسبت به خاندان رسالت داشت؛ به طوری كه هر گاه نام پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله یا هر یك از ائمه اطهارعلیهم السلام بر زبانش جاری می‌شد، اشكش جاری می‌گشت.
او در منبر - خواه به هنگام موعظه یا به هنگام ذكر مصائب اولیای دین - خودش بیش از همه مستمعمان می‌گریست و چون بسیار محتاط بود، غالبا هنگام موعظه، یا گفتن مسائل دینی یا ذكر مصائب اهل بیت علیهم السلام، از روی كتاب‌هایی كه آن‌ها را معتبر می‌دانست، می‌خواند. 19


رحیم کارگر


پی نوشت:

1) مجله حوزه، ش 47، ص 90 و 91.
2) لؤلؤ و مرجان، ص 10.
3) برنامه سلوك، ص 244.
4) المراقبات، ص 54.
5) فوائد الرضویه، ص 11.
6) ناصح صالح، ص 191.
7) لؤلؤ و مرجان، ص 14.
8) همان، ص 14 و 15.
9) برنامه سلوك، ص 242؛ ولایة المتقبل، پایان كتاب.
10) حماسه حسینی، ج 1، ص 127.
11) لهوف، ص 86.
12) دارالسلام نوری، ج 2، ص 234.
13) برنامه سلوك، ص 244.
14) فضیلت‌های فراموش شده.
15) همچو سلمان، ص 88.
16) برنامه سلوك، ص 244.
17) ده گفتار شهید مطهری، ص 252.
18) دو عارف سالك، ص 78.
19) فضیلت‌های فراموش شده، ص 100.

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره8.





طبقه بندی: اصول مداحی، 
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 اسفند 1391 توسط حمید واثق
ذکر کاشف الکرب آیه قرآن ساعت فلش مذهبی حدیث موضوعی مهدویت امام زمان (عج)
دانشنامه عاشورا \ جنگ دفاع مقدس
پیج رنک گوگل
طراح قالب : { معبرسایبری فندرسک}